O Σύλλογος γονέων 6ου Δημοτικού σχολείου Πολίχνης σας εύχεται ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

Είθε ο καινούριος χρόνος να είναι καλύτερος από αυτόν που φεύγει. Μακάρι...

Διαβάστε περισσότερα >>>

Συνεργασία και επικοινωνία των γονέων με το σχολείο

 Η πρώτη ευκαιρία για το παιδί να λειτουργήσει κοινωνικά σ’ ένα ευρύτερο περιβάλλον από αυτό της οικογένειας, είναι το σχολείο. Η επιτυχία του παιδιού στο σχολείο εξαρτάται από το αν έχει αυτοπεποίθηση και ενδιαφέρον, από το αν γνωρίζει τι είδους συμπεριφορά είναι αποδεκτή και πως μπορεί να επιβάλλεται στην παρόρμησή του, ώστε να συμπεριφέρεται με κατάλληλο τρόπο.
    Επιπλέον, εξαρτάται από το αν μπορεί να κάνει υπομονή, να ακολουθεί οδηγίες και να στρέφεται στους δασκάλους του για βοήθεια, ενώ παράλληλα να μπορεί να εκφράζει τη γνώμη και τις ανάγκες του, όταν συναναστρέφεται με άλλα παιδιά. Στους εφήβους υπάρχει η αντίληψη ότι ο εαυτός τους και οι απόψεις τους κινδυνεύουν από την παρέμβαση των ενηλίκων. Αυτό τους προκαλεί αγωνία και θυμό, τους κάνει να συγκρούονται συχνά με τους μεγάλους και να αναζητούν στηρίγματα ανάμεσα στους συνομηλίκους τους.
Σχολείο και οικογένεια, ενώ αποτελούν δύο διαφορετικά συστήματα, συνθέτουν ταυτόχρονα ένα ενιαίο πλαίσιο ζωής για τα παιδιά. Οι δύο αυτοί κόσμοι είναι σημαντικό να βρίσκονται σε ανοιχτή γραμμή συνεννόησης και επικοινωνίας μεταξύ τους, να συνεργάζονται αποτελεσματικά, να αλληλοσυμπληρώνονται όπου χρειάζεται, για να μπορούν να ανταποκρίνονται σ’ όλες τις ανάγκες του παιδιού: γνωστικές, συναισθηματικές, πρακτικές.
    Οι σημερινές συνθήκες δημιουργούν την ανάγκη για έμπρακτη επικοινωνία και συνεργασία, καθώς η εκπαιδευτική διαδικασία χρειάζεται τη συνεισφορά εκπαιδευτικών, γονέων και παιδιών.

 Σχολείο και γονείς

     Το σχολείο και η οικογένεια συνδέονται στενά με την ανάπτυξη και την εξέλιξη του παιδιού. Είναι θεσμοί διαφορετικοί που δεν αντικαθιστά ο ένας τον άλλο, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται, καθώς και οι δύο επιτελούν ένα κοινό έργο από διαφορετική θέση. Όταν ο γονιός και ο δάσκαλος καταφέρνουν να οριοθετούν τους ρόλους τους, επικοινωνούν πιο εύκολα μεταξύ τους και η επιτυχία του παιδιού στο σχολείο τους κάνει να χαίρονται. Όμως, πολλές φορές, δημιουργείται διάσταση μεταξύ γονέων και δασκάλων, που οφείλεται στη σύγχυση των ρόλων και στις συνέπειες που η σύγχυση αυτή προκαλεί.
    Δημιουργείται λοιπόν η ανάγκη συνεχούς ενημέρωσης και εκπαίδευσης των δύο αυτών συντελεστών. Το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως κέντρο εκπαίδευσης των γονέων. Σήμερα βλέπουμε να δημιουργούνται στις σχολικές μονάδες ολοένα και περισσότερες Σχολές Γονέων. Δίνεται έτσι η ευκαιρία να αποκτήσουν μια νέα οπτική των ψυχολογικών και παιδαγωγικών προβλημάτων που απασχολούν το παιδί τους. Η νέα αυτή σχέση του γονέα με το σχολείο προξενεί στο παιδί ένα αίσθημα ανακούφισης: βλέπει να αλλάζει η στάση των γονιών μέσα από την ενημέρωση και την επικοινωνία και καταλαβαίνει, ιδιαίτερα στην περίπτωση του “προβληματικού” παιδιού, ότι και οι δικές του δυσκολίες μπορούν να αντιμετωπιστούν.
    Η εκπαίδευση των γονέων ενισχύει το ρόλο τους και την εκτίμηση που οι γονείς έχουν για τον εαυτό τους. Τους βοηθάει να κατανοήσουν τη σημασία της πρόληψης και να δουν το ζήτημα της ψυχικής και σωματικής αγωγής και υγείας του παιδιού τους στη συνολική του διάσταση. Τους βοηθάει επίσης να αντιληφθούν ότι η τιμωρία είναι ένα κατασταλτικό μέτρο που δεν επιλύει το πρόβλημα. Αντίθετα, σε μερικές περιπτώσεις μετατρέπεται σε πρόκληση και ωθεί τα πιο απελπισμένα παιδιά να ριψοκινδυνεύσουν, προκειμένου να την αποφύγουν ή να δοκιμάσουν την αντοχή τους, αν τελικά τους επιβληθεί κάποια ποινή.

Προτάσεις για την καλύτερη συνεργασία σας με τους εκπαιδευτικούς:
 
- Ενωθείτε με άλλους γονείς: Συζητήστε, δικτυωθείτε, αναλάβετε πρωτοβουλίες και δράση σε συνεργασία με άλλους γονείς.
-Να είστε δάσκαλοι των παιδιών σας περισσότερο στα ζητήματα της ζωής και λιγότερο στα μαθήματα του σχολείου. 

-Στην επαφή σας με τους εκπαιδευτικούς καλλιεργήστε μία θετική στάση και σεβαστείτε την προσωπικότητα και το έργο του καθενός, προσπαθώντας να ξεπεράσετε τα πιθανά προβλήματα επικοινωνίας που υπάρχουν, για το κοινό καλό του παιδιού.

-Ενημερώστε τους για τυχόν ιδιαιτερότητες του παιδιού σας και προσπαθήστε να βρείτε μία κοινή λύση που να έχει επίκεντρο την βοήθεια του παιδιού σε όλα τα επίπεδα, μαθησιακό, κοινωνικό και ψυχολογικό.

Διαβάστε περισσότερα >>>

Πως να δώσουμε αυτοεκτίμηση στα παιδιά

Aπάντηση : Με το να αποδεχτεί ο γονιός τα παιδιά έτσι όπως είναι, με σκοπό να μάθουν τα παιδιά να αποδέχονται τον εαυτό τους. Δηλαδή όταν ο γονέας αγαπάει το παιδί χωρίς να ζητάει από το παιδί να αλλάξει τον εαυτό του. Ο γονέας δηλαδή να αγαπαει το παιδί γιατί είναι αυτό, όπως λέει και το τραγούδι “σ'αγαπώ γιατί είσαι εσύ”.
Αν για τον γονέα είναι δύσκολο να αποδεχτεί το παιδί? Αυτό συμβαίνει όταν ο γονέας δυσκολευται ο ίδιος να  αποδεχτεί τον ίδιο του τον εαυτό γιατί ένιωθε και ο ίδιος πως δεν ήταν αποδεκτός από σημαντικά πρόσωπα της ζωής του.
Τι σχέση έχει η αποδοχή και η αγάπη του γονέα με την αυτοεκτίμηση? : Ο γονέας είναι ο πρώτος άνθρωπος που οριοθετεί την σχέση του παιδιού με αυτόν και κατ'επέκταση οριοθετεί τον εαυτό του παιδιού από πολύ μικρή ηλικία.
Η οριοθέτηση αυτή θα δώσει τον πρώτο και σημαντικότερο αυτο-προσδιορισμό της ζωής του στο παιδί σε σχέση με τον γονέα και τι ζητάει ο γονέας από αυτό γιατί ο γονέας είναι που βάζει τα όρια. Αυτή η σχέση γίνεται το καλούπι πάνω στο οποίο βασίζεται η σχέση του παιδιού με τον εαυτό του, με τον κόσμο, με τις αξίες, κάτι που το ακολουθεί και σαν ενήλικας.
Η οριοθέτηση αυτή προσδιορίζει το πως θέλει το παιδί να είναι ο εαυτός του, γιατί πρώτη η μάνα και ύστερα ο πατέρας προσδιόριζουν τα όρια της συμπεριφοράς του παιδιού και το παιδί έτσι βάζει μέσα του το πρώτυπο για το πως ζητάνε οι γονείς του να συμπεριφέρεται. Εδώ ειναι σημαντικό να καταλάβουμε πως ο χαρακτήρας του παιδιού είναι η αλληλεπίδραση γονιδίων και περιβάλλοντος, εως και την ηλικία των 7 ετών που το παιδί τότε μόνο έχει πλήρως ωριμάσει ο εγκέφαλος όσον αφορά του να μπορεί να αναλάβει ευθύνη.
Έτσι μερικά παιδία έχουν πιό εκρηκτικό ταμπεραμέντο, άλλα πιό ήρεμο, άλλα είναι πιό λογικά και πάει λέγοντας. Γιαυτό τα πρώτα αυτά χρόνια είναι μεγάλης σημασίας, γιατί ο γονέας πρέπει να καταλάβει πως το κάθε παιδί είναι γενετικά προκαθορισμένο να είναι διαφορετικό και πως ο γονέας δεν πρέπει να προσπαθεί να αλλάξει τον χαρακτήρα του παιδιού, αλλά να αποδεχτεί τον χαρακτήρα του παιδιού που αναδύεται με τα χρόνια. Έτσι αν ο γονέας δεν αποδεχτεί το παιδί όπως αυτό είναι ειδικά στα πρώτα χρόνια, το παιδί θα νιώθει μειονεκτικά γιατί θα αποδώσει αρνητικό νόημα στον εαυτό του.
Τι είναι δηλαδή η αυτοεκτίμηση? Η αυτοεκτίμηση είναι η απόσταση ανάμεσα στον εαυτό που το παιδί έχει και τον εαυτό που θα ήθελε να έχει. Όσο μεγαλύτερη η απόσταση, τόσο μεγαλύτερα τα ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα.
Ο εαυτός που το παιδί θα ήθελε να είναι είναι αυτός που του εμφήτευσαν οι γονείς του πως ωφείλει να είναι.  Η εσωτερική κριτική του παιδιού είναι η αποτυχία του να ζήσει σύμφωνα με τις εσωτερικές του αξίες μας, οι οποίες εσωτερικές αξίες του παιδιού είναι τα ΝΑΙ και τα ΟΧΙ που έδωσαν στο παιδί οι γονείς. Γιαυτό όταν το παιδί λαμβάνει το μύνημα “όχι να μην είσαι ο εαυτός σου γιατί ο εαυτος σου είναι απαιτητικός” το παιδί προσπαθεί να μην είναι ο εαυτός του και να συμμορφωθεί στο ποιός νομίζει πως ωφείλει να είναι. Το αποτέλεσμα είναι δυστυχία.
Πως δημιουργούνται οι προσωπικές αξίες και οι στόχοι για το ποιοί θέλουμε να γίνουμε? Από μικρά παιδιά, όλοι ενστερνιζόμαστε και εσωτερικέυουμε τις αξίες των άλλων ανθρώπων σαν δικές μας αξίες, αυτό αργότερα γίνεται η συνείδηση μας,
Έτσι όλες οι θετικές και οι αρνητικές εμπειρίες που ζήσαμε, δηλαδή τα ταμπού που έχει κάθε κοινωνία, την  διαπαιδαγώγηση από τους γονείς μας, τις περαιτέρω σχέσεις μας, όλα αυτά αποτυπώνονται μέσα μας σαν εμπειρίες στις οποίες εμέις καλούμαστε να δώσουμε ένα νόημα δικό μας για να  τις ερμηνέυσουμε και να τις  καταλάβουμε έτσι όταν δώσουμε ένα προσωπικό αρνητικό νόημα σε μία εμπειρία π.χ. “Εγώ έφταιγα που δεν ήμουν αρκετά καλός/τέλειος για τον/την τάδε, γιαυτό εκείνος/εκείνη δεν με αγαπούσε” αυτό το νόημα το δίνει ο άνθρωπος συνήθως αυτόματα χωρίς πολύ συνειδητή επεξεργασία και αυτό μετατρέπεται σε μιά υπερβολικά αυστηρή συνείδηση.
Αυτή η συνείδηση αυτόματα απαγορέυει τις επιθυμίες που μπορεί να έρθουν σε σύγκρουση με τα ταμπού και τις απαγορέυσεις των γονέων, και έτσι δεν αφήνει τον άνθρωπο να γνωρίσει τον εαυτό του για να μην δει τον εαυτό του και τις κρυφές και απαγορευμένες επιθυμίες του, μετά δει το πρώτυπο συμπεριφοράς και αφού δεν πως δεν τα κατάφερε να πραγματοποιήσει τις αξίες και το πρώτυπο συμπεριφοράς,  κρίνει το εαυτό σαν ανεπαρκή και έτσι νιώθει μειωμένος.
Τι να κάνει ο γονέας για να δώσει αυτοεκτίμηση στο παιδί?
Να δίνει στο παιδί όλη την αγάπη, την γονεική θέρμη και υποστήριξη που αυτό χρειάζεται, αλλά και πάντα να βάζει όρια. Δηλαδή να ζητάει την υπακοή του παιδιού στις γονεικές εντολές, να δίνει προοδευτικά αυξανόμενες ελευθερίες, ανεξαρτησία και επιλογές στο παιδί ανάλογα με την ηλικία του, να είναι δίκαιος, δηλαδή να ακούει την άποψη του παιδιού.
Επίσης να θέτει ξεκάθαρα αδιαπραγμάτευτα και δυνατά όρια που είναι ίδια για όλους τα οποία όρια να ελέγχει αν ακολουθούνται, αλλά και να δίνει στο παιδί να καταλάβει κάποια όρια που είναι διαπραγματέυσιμα. Να διδάσκει τον αυτοέλεγχο αλλά πρώτα να καταλαβαίνει τα συναισθήματα των παιδιών, και να δίνει επιβραβέυσεις για ότι το παιδί κατάφερε. Αν μαλώσει το παιδί αυτό να είναι προσαρμοσμένο στο τι λάθος έκανε το παιδί και στην μεταμέλεια του παιδιού,  αλλα και να εξηγεί στο παιδί γιατί το μαλώνει. Δηλαδή με μία λέξη να είναι ισορροπημένος στο τι δίνει και ζητάει.

Τι να μην κάνει ο γονέας?
1) Να μην εκμεταλέυεται, ενοχοποιεί,απορρίπτει, απομονώνει, αγνοεί το παιδί και τις ανάγκες του, να μην διαφθείρει και να μην εκφοβίζει το παιδί.
2) Να μην αγαπάει το παιδί με όρους. Πολλοί γονείς αγαπούν το παιδί μόνο όταν το παιδί συμπεριφέρεται με κάποιον τρόπο που ευχαριστεί τους γονείς και αποσύρουν την αγάπη τους όταν το παιδί δεν συμμορφωθεί με τις επιθυμίες τους. Αυτό το γεγονός πρωτίστως τραυματίζει έντονα την ψυχή του παιδιού γιατί όσο πιό μικρό είναι τόσο περισσότερο ψυχο-διαλυτικό άγχος θα νιώσει γιατί ο βασικός σύνδεσμος με το περιβάλλον θα κλονιστεί, με συνέπεια να αποκτήσει τράυμα, βαθειά ανασφαλεια, φοβίες, κλονισμό της εμπιστοσύνης στο περιβάλλον, βαθειά εσωστρέφεια καθώς επίσης και να νιώσει πως δεν είναι άξιο αγάπης και καλού. Η αγάπη με όρους έχει πια αποδειχτεί πως αφήνει πολλύχρονα τράυματα στο παιδί και σαν ενήλικο πιά.
2) Να μην είναι αυστηρός με το παιδί, δηλαδή να μην ζητάει υπερβολική συμμόρφωση και να μην τιμωρεί το παιδί αν αυτό δεν πληρεί 100% τις προσδοκίες του γονέα. Αν ο γονέας είνα υπερβολικά αυστηρός το παιδί μαθαίνει ασυνείδητα να είναι υπερβολικά αυστηρό με τον ίδιο τον εαυτό του με συνέπεια να μην νιώθει ποτέ πως είναι αρκετός για τους άλλους και να μην νιώθει καλά με το εαυτό του εαν δεν πληρεί τις υψηλές γονεικές προσδοκίες, με συνέπεια συνέχεια να είναι κακόκεφο και ευερέθιστο ή ακόμα και επιθετικό γιατί νιώθει αδικημένο.
3) Να μην είναι χαλαρός με το παιδί. Ο γονέας που τα δίνει όλα και δεν ζητάει καμία συμμόρφωση από το παιδί, δεν δίνει στο παιδί αξία και αυτοεκτίμηση γιατί το παιδί δεν νιώθει χαρούμενο πως κατάφερε έναν σκοπό ή πως ζει με μία αξία και έναν σκοπό στην ζωή, αφού ο γονέας δίνει στο παιδί χωρίς να ζητάει καμία συμμορφωσή ή συμπεριφορά από το παιδί, έτσι το παιδί δεν νιώθει την ευθύνη να κάνει τίποτα γιαυτό δεν έχει χαρά πως κατάφερε κάτι. Επίσης το παιδί γίνεται κακομαθημένο, χωρίς προσωπικούς στόχους και αξίες και με έντονη δυστυχία, προβλήματα συμμόρφωσης με το περιβάλλον σαν ενήλικας.
4) Να μην αμελεί το παιδί. Αν ο γονέας δεν δίνει την γονεική ζεστασιά και υποστήριξή του και δεν έχει τις ανάλογες απαιτήσεις από το παιδί, το παιδί νίώθει πως η παρουσία του φέρνει πρόβλημα ή πως δεν έχει κανένα σκοπό ύπαρξης στην οικογένεια και στην ζωή. Έτσι μεγαλώνει μοναχικό.

Δημήτρης ΤσουκάληςΨυχολόγος με ειδίκευση στην Παιδοψυχολογία (Μaster Kingston University U.K.)
Αριθμός άδειας ασκήσεως επαγγέλματος ψυχολόγου:
Βόλος 10-12-2008
Αρ.Πρωτ. 10108

Διαβάστε περισσότερα >>>

Προστατεύστε τα παιδιά σας από τον "ιό" του δικού σας στρες

Κρατείστε το άγχος για τον εαυτό σας.   Μην το μεταφέρεται στα παιδιά σας. Μην επιτρέπετε σε εξωγενείς παράγοντες ή σε προβλήματα που αφορούν τον εργασιακό σας χώρο να  εισβάλλουν στις οικογενειακές σας σχέσεις.
 

Οι άνδρες, σε σύγκριση με τις γυναίκες, έχουν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν το άγχος τους μετατοπίζοντάς το στα παιδιά και στις συζύγους τους. Σύμφωνα με μία μελέτη, οι άνδρες είχαν τις διπλάσιες πιθανότητες να αισθανθούν περισσότερο πιεσμένοι με τα παιδιά τους μετά από μία δύσκολη ημέρα στη δουλειά.

Τι ακριβώς συμβαίνει; Όταν οι άνδρες βιώνουν υπέρμετρη πίεση που σχετίζεται με την εργασία τους ή με εξωγενείς παράγοντες, έχουν την τάση, όταν επιστρέφουν στο σπίτι, να λογομαχούν με τις συντρόφους τους, κάτι το οποίο, αλληλοδιαδοχικά, μετατοπίζεται στα παιδιά, αυτή τη φορά όμως και από τους δύο γονείς. Τότε αναπόφευκτα, τα παιδιά γίνονται "φορείς" του "ιού" του στρες. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά στο σπίτι, τότε είναι πιθανό ότι οι καυγάδες μεταξύ τους θα αυξηθούν κατά πολύ.

Υπάρχει κάτι αρκετά μεταδοτικό σε ό,τι αφορά την επιθετική ή γεμάτη ένταση συμπεριφορά. Τα αδέρφια έχουν την τάση να καυγαδίζουν περισσότερο αν δουν τους γονείς τους  να λογομαχούν εξημμένα. Εδώ, εμπλέκεται, επίσης, και η απευθείας εκπαίδευση. Τα παιδιά συνεχώς μαθαίνουν από τους γονείς. Αν φωνάζετε όταν είστε θυμωμένοι, το παιδί σας, είναι πολύ πιθανό ότι θα κάνει το ίδιο.

Κατά τη διάρκεια των πρώτων παιδικών χρόνων, ο τρόπος σκέψης των παιδιών είναι σε υψηλό βαθμό εγωκεντρικός. Τείνουν να σκέφτονται ότι προκαλούν τα πάντα. Για παράδειγμα, ο διάσημος παιδοψυχολόγος Jean Piaget, ρωτούσε μικρά παιδιά το εξής: " Τι προκαλεί την κίνηση των συννεφών;" Πολλά παιδιά του απάντησαν πως αυτά, τα ίδια, ήταν που έκαναν τα σύννεφα να κινούνται. Η απάντηση τους ήταν κάπως έτσι: "Τα σύννεφα κινούνται όταν περπατώ".

Λόγω του ότι τα μικρά παιδιά σκέφτονται ότι αυτά, τα ίδια, είναι η αιτία όσων συμβαίνουν γύρω τους, είναι εξίσου πιθανό να σκεφθούν πως κάποια δική τους πράξη ήταν η αιτία που προκάλεσε τον καυγά των γονέων τους.

Αυτή είναι και η αλυσίδα των γεγονότων όταν ο μπαμπάς επιστρέφει στο σπίτι, όντας ήδη αγχωμένος. Έχει αντίκτυπο σε όλη την οικογένεια. Πώς όμως οι γυναίκες αντιδρούν στην πίεση; Μεταφέρουν και αυτές το δικό τους άγχος στην οικογένεια, όπως συμβαίνει με τους άνδρες;

Αν και όλοι κατά καιρούς έχουμε ακούσει ιστορίες για γυναίκες που κουνούν βίαια το μωρό τους επειδή δεν βρίσκουν τρόπο να το κάνουν να σταματήσει να κλαίει, στην πλειοψηφία τους, οι γυναίκες, έχουν λιγότερες πιθανότητες να αντιδράσουν επιθετικά στο θέμα της πίεσης και του υπερβολικού άγχους. Συγκεκριμένα, οι έρευνες δείχνουν, ότι οι γυναίκες που είχαν μία δύσκολη μέρα στη δουλειά, έχουν περισσότερες πιθανότητες να απολαύσουν την επικοινωνία με τα παιδιά τους, απ? ότι οι γυναίκες των οποίων η μέρα ήταν φυσιολογική.

Οι γυναίκες είναι βιολογικά «προγραμματισμένες» να είναι περισσότερο προστατευτικές με τα παιδιά τους. Για τον λόγο αυτό, έχουν περισσότερες πιθανότητες να αποτρέψουν οποιαδήποτε μετατόπιση της δικής τους έντασης και αγωνίας στα παιδιά τους.

Με τις γυναίκες συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Αντί να αγχώνονται ακόμη περισσότερο όταν επιστρέφουν στο σπίτι, έχουν την τάση να χαλαρώνουν όταν βρίσκονται ανάμεσα στην οικογένεια τους.

Οι επιστήμονες έχουν προσπαθήσει να κατανοήσουν τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών ανάλογα με το πως αντιδρούν στο άγχος και την πίεση. Φαίνεται ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο φύλων, όσον αφορά την μετα-αγχωτική συμπεριφορά τους, μπορεί να είναι αποτέλεσμα της απελευθέρωσης χημικών ουσιών στο σώμα μετά από ένα στρεσογόνο συμβάν.

Οι άνδρες εξακολουθούν να απελευθερώνουν τεστοστερόνη για αρκετό διάστημα μετά από ένα στρεσογόνο συμβάν και η παρουσία της οικογένειας δεν φαίνεται να δρα ως παράγων ελάττωσης  της τεστοστερόνης, μία ουσία η οποία συνδέεται με επιθετικές συμπεριφορές.

Ωστόσο, η παρουσία της οικογένειας φαίνεται να έχει θετικές επιδράσεις στο γυναικείο φύλο. Μετά από κάποιο στρεσογόνο γεγονός, οι γυναίκες έχουν την τάση, όταν έρχονται σε επαφή με τα αγαπημένα τους πρόσωπα, να απελευθερώνουν ένα άλλο είδος ορμόνης, την ωκυτοκίνη. Πρόκειται για μία ουσία που συνδέεται με την αγάπη, τον θηλασμό και την ανατροφή των παιδιών.

Οι έρευνες δείχνουν μία γενική τάση. Αυτό όμως δε συνεπάγεται ότι όλοι οι άνδρες αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο όταν βρίσκονται υπό πίεση. Αρκετοί από αυτούς, όπως άλλωστε και οι γυναίκες, όταν επιστρέφουν στο σπίτι αφήνουν το άγχος που προέρχεται από εξωτερικούς παράγοντες, έξω από την πόρτα του σπιτιού τους. Νιώθουν χαλαρωμένοι και αναζωογονημένοι καθώς μαθαίνουν για το πώς πέρασαν την ημέρα τους τα παιδιά στο σχολείο και αντίστοιχα, πως ήταν η ημέρα των συντρόφων τους στη δουλειά.

Όταν επιστρέφετε από τη δουλειά, θα ήταν συνετό να μην έρχεστε άμεσα σε επαφή με τα παιδιά σας, αλλά να κάνετε πρώτα ένα σύντομο διάλειμμα απ? όλους και όλα που θα σας βοηθήσει να ηρεμήσετε και να χαλαρώσετε. Όποιος από τους δύο γονείς είναι περισσότερο αγχωμένος, είναι καλύτερα να κάνει εκείνος πρώτος ένα μικρό διάλειμμα. Αν νομίζετε ότι είναι πολύ πιθανό να φωνάξετε αντί να μιλήσετε ήρεμα, να μιλήσετε απότομα αντί να απαντήσετε ήρεμα σε μία ερώτηση, πρώτα κάντε ένα διάλειμμα. Αρκετοί ειδικοί συμβουλεύουν να μην ανοίξετε το στόμα σας, παρά μόνο στην περίπτωση που θα είστε σίγουροι ότι ο τόνος της φωνής σας θα είναι φυσιολογικός. Η υπόσχεση σιωπής δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των μοναχών, οι οικογενειάρχες μπορούν επίσης να ωφεληθούν από μία ανάλογη κίνηση.

Ενημερώστε τα παιδιά σας ότι είχατε μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά και καταστήστε σαφές ότι αυτά δεν έκαναν απολύτως τίποτα για να σας εκνευρίσουν. Μπορεί σε εσάς να φαίνεται περιττό να το λέτε κάθε φορά που είστε εκνευρισμένοι με κάτι, τα παιδιά όμως είναι σημαντικό να κατανοήσουν την αιτία του εκνευρισμού σας, κάτι τέτοιο θα τα αποτρέψει από το να σκεφθούν ότι κάποια δική τους πράξη ήταν που σας εξόργισε.

Κάντε κάποια δραστηριότητα με τα παιδιά σας, παίξτε μαζί τους, τρέξτε κλπ. Η σωματική δραστηριότητα βοηθά αποτελεσματικά στην αποβολή του άγχους και της έντασης.

Όταν το άγχος σας έχει εξουδετερωθεί πλήρως και ο τόνος της φωνής σας είναι σε φυσιολογική κατάσταση, θα είστε σε πολύ καλύτερη θέση να επισημάνεται στα παιδιά σας ποιο μπορεί να ήταν το δικό τους λάθος. Σημασία έχει πάντως, να παραμείνετε ψύχραιμοι και αντικειμενικοί στην κριτική σας. Διάφοροι μορφασμοί, μειδιάματα ή σαρκαστική αντιμετώπιση δεν πρόκειται να σας διευκολύνουν. Η κριτική πρέπει να εστιάζει σε μία συγκεκριμένη συμπεριφορά και όχι να αναφέρεται αυτό καθεαυτό στο άτομο. Η αγάπη και το ενδιαφέρον σας για το πώς αισθάνονται τα παιδιά σας, θα είναι αρωγός σε αυτή σας την προσπάθεια.

Διαβάστε περισσότερα >>>

Για την καρδιά της μητέρας.... αδελφική ζήλεια.

«Πότε αγαπάς πιο πολύ το μικρό σου αδερφό;» «Όταν είναι στο κρεβάτι του και κοιμάται...» (Κορεντέν, 3,5 χρόνων) Υπάρχουν πολλών ειδών σχέσεις στη ζωή του κάθε ανθρώπου, η σχέση που δημιουργεί αρχικά με την μητέρα, τον πατέρα, τα άμεσα συγγενικά πρόσωπα, γιαγιά, παππού έπειτα –αν αυτά έρθουν- τα αδέρφια.... Μεγαλώνοντας οι γνωριμίες και οι σχέσεις αυξάνονται και ποικίλλουν, έρχονται οι συμμαθητές, μεγάλη ασπίδα στην ζωή του ανήλικα αλλά και αργότερα. Οι δάσκαλοι, οι καθηγητές που με την σειρά τους προσθέτουν  το λιθαράκι τους για την εξέλιξη μιας προσωπικότητας. Πολλές φορές ακούμε σε διάφορες συγκεντρώσεις παλαιών φίλων να γυρνάνε πίσω τον χρόνο και να θυμούνται δικές τους ατασθαλίες και τις επιπτώσεις που δέχθηκαν από τον δάσκαλο ή τον καθηγητή που για εκείνη την εποχή θα ήταν «η χρονιά του». Συνεχίζοντας την πορεία και το μεγάλωμα ο καθείς γνωρίζει ανθρώπους στην ενήλικη πια φάση του, από το πανεπιστήμιο του, από τον βίο των σπουδών του, αργότερα στην πρακτική του εξάσκηση και κατά συνέχεια στο κάθε επάγγελμα που κάθε φορά θα καταπιάνεται με άλλο στόχο κάθε φορά. Συνοψίζοντας λοιπόν ο καθένας έχει την ευχέρεια να δημιουργεί σχέσεις με άλλα άτομα άλλες να είναι εν δυνάμει πολύ ισχυρές και δυνατές άλλες πάλι να θέλει να πιστεύει ότι είναι αιώνιες και πολύ σημαντικές και άλλες να έχουν την μορφή μια βραχύχρονης σχέσης..........Απ’ όλες αυτές ακόμα και από εκείνη της σχέσης γονιού –παιδιού η πιο σημαντική και –ίσως- αιώνια σχέση που χρειάζεται να δουλεύεται και να τροφοδοτείται είναι η αδελφική και μάλιστα αρκετοί ειδικοί από τον χώρο της ψυχικής υγείας αναφέρουν ότι είναι και η πιο δύσκολη σχέση ιδίως στην θεραπεία. Αν το σκεφτεί κάποιος μόνο με την λογική....οι γονείς κάποια στιγμή «φεύγουν» πίσω όμως μένουν τα άτομα αυτά από την συγκεκριμένη οικογένεια που λέγονται αδέρφια. Σ’ αυτή την παρουσίαση θα γίνει αναφορά κυρίως για την ζήλια και τους καβγάδες στην παιδική ηλικία, είναι μία παρουσίαση ενημερωτικού και ίσως εκπαιδευτικού χαρακτήρα για τους γονείς που πολλές φορές αντιμετωπίζουν με τρόμο την σχέση αυτή, επικρατεί ο πανικός και ο φόβος του πως θα το αντιμετωπίσουν. Τα αδέρφια ας μην ξεχνάμε ότι είναι και θα χρειάζεται να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστές προσωπικότητες και διαφορετικές, δεν έχει τόσο σημασία αν γεννήθηκαν από τους ίδιους γονείς και μεγαλώνουν στον ίδιο χώρο, έχει σημασία σε τι φάση βρίσκονταν ο κάθε γονιός ξεχωριστά την περίοδο που ήρθε το παιδί στην ζωή τους. Αυτές οι ανασκοπήσεις δίνουν μεγάλη ερμηνεία στο να καταλάβουν οι ενήλικοι ότι το δικό τους κομμάτι ευθύνης έχει πολύ σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την εξέλιξη του παιδιού τους. ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΤΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΤΑ ΠΡΩΤΕΙΑ;;Ο Χ. είναι «μόνος» στο σπίτι απολαμβάνει την εγκαθίδρυα του, έχει ολοδικό του τον μπαμπά την μαμά και όλη την προσοχή των γύρων του, των λοιπών συγγενών δηλαδή. Ο ίδιος παρατηρεί ότι μέρα με την μέρα η κοιλία της μαμάς μεγαλώνει, φουσκώνει, τότε ο Χ. σκέφτεται ότι η μαμά του τρώει τις τελευταίες μέρες λίγο παραπάνω, ή ότι δεν γυμνάζεται τόσο πολύ και ανακουφίζεται με την σκέψη που μόλις έκανε. Ο καιρός όμως περνά και η κοιλιά της μαμάς ολοένα και φουσκώνει οπότε η πρώτη εξήγηση πλέον δεν ευσταθή, άρα τι συμβαίνει;; Παρεπιμπτώντος η μαμά έλεγε στον Χ. ότι φουσκώνει από μόνη της κοιλιά της για να παίζουν, αλλά ο Χ. αναρωτήθηκε «μπορεί η μαμά μου να την φουσκώσει τόσο πολύ, και γιατί κάθε φορά που την αγγίζω μου λέει να προσέχω την κοιλιά της για να μην πονέσει;;»Περνώντας λίγος καιρός ακόμα η μαμά επιστρέφει στο σπίτι κρατώντας στην αγκαλιά της ένα μωρό, δείχνει το αδερφάκι στον Χ. και του λέει «είδες τις γλυκούλη αδερφάκι σου έφερα, χαιρέτησε τον!!» Αυτό το γλυκούλη μωράκι μόνο παρείσακτος μπορεί να είναι και δεν έχει καμία όρεξη να ασχοληθεί μαζί του, ο Χ. κάνει το οτιδήποτε για να γίνει αισθητή αυτή του η συμπεριφορά, επιτίθεται λεκτικά στους γονείς του λέγοντας τους,  γιατί δεν τον ρωτήσανε για αυτή τους την απόφαση, τον ερχομό ενός αδερφού, οι γονείς συζητάνε με τον Χ. ότι πρέπει τώρα σαν μεγαλύτερος που είναι να κάνει υπομονή, ησυχία και να μην παιδιαρίζει για να μην ενοχλήσουν το νεοσύστατο πρόσωπο της οικογένειας και διαμαρτυρηθεί και κλάψει. Ο τριών ετών Χ. αρχίζει και συνοφρυώνεται, μαζεύεται, θυμώνει πολύ. Νιώθει ξένος και με κάθε ευκαιρία προσπαθεί να δείξει την αντιπάθεια του στο «γλυκούλη αδερφάκι». Ο Χ. μέχρι τώρα ήταν ο βασιλιάς, νιώθει ότι δεν είναι αρκετός για την μητέρα του, ξαφνικά νιώθει ότι δεν είναι τόσο σημαντικός για τους γονείς του και ότι θα πάψουν να γελούν με τα δικά του καμώματα και τις ζαβολιές του και θα στραφούν μόνο στο «γλυκούλη αδερφάκι». Οι σκέψεις στο νου του παιδιού μπορεί να τον ταλαντεύουν για πολύ καιρό και από μόνο του ασυνείδητα να βγάζει τα συμπεράσματα του, μέχρις στιγμής πίστευε ότι ήταν εκείνος το μοναδικό αντικείμενο επιθυμίας της μαμάς του, αρχίζει και γίνεται δυστυχής, κλείνεται στον εαυτό του, ακολουθεί τις οδηγίες των γονιών για πλήρη ησυχία στο σπίτι και μία σκέψη κάνει την αρχή στο μυαλό του «η μαμά μου πλέον δεν με αγαπά, δεν είμαι πια σημαντικός». Ο θυμός αυτού του παιδιού θα μετατραπεί σε πεδίο μάχης ανάμεσα σ’ εκείνον και το αδερφάκι του καθώς και εκείνο σιγά-σιγά θα μεγαλώνει. Βλέποντας τους γονείς του να αφιερώνουν πολύ χρόνο στο νεογέννητο μωράκι και να του δείχνουν εμφανώς την αγάπη τους και την προσοχή τους, καταλήγει εύκολα στο συμπέρασμα ότι ενώ πλέον του διαθέτουν λιγότερο χρόνο και αφοσίωση, δεν το αγαπούν ή ότι το μωρό είναι καλύτερο από εκείνον, άρα ευτυχώς που ήρθε στην ζωή τους γιατί  το πρώτο τους παιδί δεν ήταν εκείνο που περίμεναν. Οι αρνητικές σκέψεις καλπάζουν, δείχνουν έντονο ενδιαφέρον οι γονείς με τον νέο μέλος τους;;;; συμπεραίνει τότε ο Χ. ότι εκείνος δεν θα ήταν καλό μωρό και ότι δεν ήταν  ευπρόσδεκτος, ερμηνεύει λοιπόν ότι για να θέλουν και ένα άλλο μωρό σημαίνει ότι εκείνος δεν ήταν καλό παιδί και δεν επαρκούσε ως αντικείμενο της αγάπης τους. Έτσι λοιπόν σιγά-σιγά αρχίζει να κάνει την εμφάνιση της η ζήλεια απέναντι στο μικρότερο αδερφάκι. ΚΟΝΤΡΑ Ή ΖΗΛΕΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΑΔΕΡΦΙΑΟ ρόλος των αδελφών στην προετοιμασία του παιδιού για την σχολική και κοινωνική του ζωή είναι σημαντικός. Παιδιά, χωρίς αδέλφια ή επαφή με συνομηλίκους τους, βρίσκονται κυρίως σε μειονεκτική θέση. Τα παιδιά μιας οικογένειας αποτελούν μία ομάδα παιχνιδιού. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψην μας ότι οι σημερινές συνθήκες στην πόλη δεν προσφέρονται για ομαδικό παιχνίδι στην ύπαιθρο τότε γίνεται πιο αισθητή η απουσία των αδερφών, ο καθένας «κλείνεται» σ’ έναν μικρόκοσμο και αποφεύγει οποιαδήποτε συνδιαλλαγή με τον άλλον. ξάλλου πλέον υπάρχουν πληθώρα μέσα για να απομακρυνθεί το παιδί από τον ομήλικο και από τον γονιό, όπως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, οι ατελείωτες ώρες ενασχόλησης με το internet χωρίς όριο. Η οικογένεια με παιδιά αποτελεί μία κοινωνία σε μικρογραφία. Ο μεγάλος αδερφός λειτουργεί ως πρότυπο και κηδεμόνας του μικρού, ενώ ο μικρότερος παριστάνει τον μεγάλο για να νιώθει υπερήφανος για την σωματική του δύναμη. Ακόμα και οι αναπόφευκτοι καβγάδες ετοιμάζουν το έδαφος της μελλοντικής προσαρμογής του παιδιού. Ο αυριανός ενήλικας θα συναντήσει ανθρώπους όπου θα ζητήσουν να σφετεριστούν το δίκιο τους και να αρπάξουν αυτό που τους ανήκει. Η οικογενειακή ζωή με τις ποικίλες εκφάνσεις της προετοιμάζει το παιδί ακόμα και να συγκρουσθεί με επιτυχία μαζί τους. Από τις συγκρούσεις με τα αδέρφια έχει να μάθει να ζυγίζει τις δυνάμεις του και να γνωρίζει ως ποιο σημείο αντέχει. Δεν υπάρχει οικογένεια με παιδιά που να μην έχει δοκιμάσει τις συνέπειες της αδελφικής ζήλειας, άλλοι το βιώνουν με περισσότερη ένταση απ’ ότι άλλοι, και άλλες οικογένειες σε πιο ήπια μορφή. Οι γονείς οφείλουν να ξέρουν ότι κάποια μέτρα μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να ελαττωθεί η αδελφική ζήλεια όχι όμως κάποιος να περιμένει να εξαλειφθεί ή να μην κάνει με κανένα τρόπο την εμφάνιση της. Μόνο όταν δεν υπάρχουν γονείς ή άλλα πρόσωπα που φροντίζουν για την ικανοποίηση του παιδιού ή τα παιδιά δεν βρίσκονται πια στην νηπιακή και σχολική ηλικία ενδέχεται να μην υπάρχει ζήλεια και το παράδοξο είναι ότι όσο πιο τρυφερές είναι οι σχέσεις με τα παιδιά τόσο η ζήλεια θα είναι μεγαλύτερη. Συνοψίζοντας η ζήλεια ας αντιμετωπίζεται ως μία λογική εξέλιξη στην σχέση των ανθρώπων κυρίως των αδερφών, η θέση του ενήλικα θα καθορίσει την διάρκεια αυτής και την ένταση της. Όταν κάτι κινείται σε λογικά  και αναμενόμενα πλαίσια δεν χρειάζεται να επικρατεί έντρομος φόβος, αυτό αυτόματα πυροδοτεί άλλου είδους εντάσεις που μπορεί να μην είναι εφικτός ο έλεγχος τους. ΠΩΣ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ Η ΖΗΛΕΙΑΟι οικογενειακές συνθήκες και ο χαρακτήρας του παιδιού θα καθορίσουν τον τρόπο εκδήλωσης της ζήλειας. Κάποιες μορφές εκδήλωσης που είναι και οι συχνότερες είναι: -Επιθετικότητα: Είναι πλέον η συνηθισμένη και η πιο υγιέστερη μορφή εκδήλωσης των συναισθημάτων του νηπίου. Μπορεί να επιτίθεται κατά του μωρού, να θέλει να το δείρει ή να επιμένει να το διώξουν από το σπίτι, ή ακόμα και να το δώσουν σε κάποιον συγγενή!! Ενδέχεται να καταστρέφει ότι ανήκει στην  μητέρα, να κλαψουρίζει χωρίς διακοπή μέχρι να επιτύχει αυτό που θέλει, ακόμα και να ταράζεται από εκρήξεις οργής. Δεν υπάρχει καλύτερο φάρμακο από την αιώνια υπομονή, την σταθερότητα στην συμπεριφορά και την επεξήγηση. -Ορισμένα παιδιά προσκολλώνται στην μητέρα τους και διπλώνονται όλη την ημέρα στα πόδια τους. -Άλλα παιδιά εμφανίζουν παλινδρομικά φαινόμενα. Βρέχουν το κρεβάτι τους (νυχτερινή ενούρηση), ξαναγυρίζουν στο μπιμπερό, θέλουν να τους ταΐζουν.... -Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή όταν το νήπιο νιώθει μελαγχολικό, δείχνει ανορεξία και δεν εκφράζει κανένα από τα συναισθήματα του προς το μικρότερο του αδερφό. - Αν το παιδί πηγαίνει στο σχολείο ενδέχεται να δείξει σχολειοφοβία, μέσα στην αίθουσα να παρουσιάζει αδιαφορία, τάση για απομόνωση και άλλοτε νευρικότητα. Οι αδερφικές σχέσεις είναι μια ευκαιρία για εκπαίδευση των παιδιών σε προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες, σε δεξιότητες ζωής. Τα παιδιά μέσα από την επαφή τους με τα αδέρφια τους μαθαίνουν να μοιράζονται, να συνεργάζονται,  να εκφράζουν τα  συναισθήματά τους, να δίνουν και να παίρνουν αγάπη. Μαθαίνουν όμως και να συγκρούονται, να επιλύουν διαφωνίες, να διεκδικούν και κυρίως να εκφράζουν και να αντιμετωπίζουν μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας το συναίσθημα της ζήλιας- ένα από τα πιο δύσκολα και αντιφατικά συναισθήματα Το συναίσθημα της ζήλιας εκδηλώνεται συνήθως γύρω στο 15ο μήνα, σχετίζεται με την ικανότητά του παιδιού να παρατηρεί και να διακρίνει διαφορές  και  αποτελεί μία κατάκτηση στην ψυχοσυναισθηματική του ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει ότι για να μπορέσει το παιδί να νοιώσει ζήλια θα πρέπει να έχει την ικανότητα να βλέπει στον άλλο χαρακτηριστικά ή ικανότητες και να τις συγκρίνει με τις δικές του. Η ικανότητα αυτή αποτελεί το πρώτο βήμα για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Ο ρόλος των γονιών στο να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται την ζήλεια τους είναι πολύ σημαντικό και αρκετά δύσκολος.  Χρειάζεται να τα διαβεβαιώσουν ότι η αγάπη των γονιών δε χάνεται με τίποτα και για κανένα παιδί, όσες συγκρούσεις και αν μεσολαβήσουν.  Έτσι λοιπόν οι μεταξύ τους σχέσεις αποκτούν μία πολύ γερή βάση με κύρια χαρακτηριστικά τον σεβασμό, την αλληλοϋποστήριξη, την εμπιστοσύνη και την αλληλοκατανόηση. ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑΔεν είναι δύσκολο να επισημάνουμε τα αίτια που δημιουργούν και συντηρούν την αδελφική ζήλεια. -Η απώλεια της αγάπης: ο ερχομός ενός νέου παιδιού στην οικογένεια κάνει το μεγαλύτερο να βασανίζεται από την σκέψη ότι η μητέρα του θα πάψει να το αγαπά ή θα το αγαπά λιγότερο από το αδελφάκι. Είναι πολύ φυσικό να θέλει την εξόντωση του. Η εξαφάνιση της ζήλειας μπορεί να ελαττωθεί και προτείνονται αρκετά μέτρα, μερικά από αυτά είναι : α)Χρειάζεται να προηγηθεί για την γέννηση του νέου παιδιού μία μεγάλη περίοδος προετοιμασίας του νηπίου από τότε που διαισθανόταν ότι κάποιος άλλος ¨παίρνει¨ την θέση του. β) Η είσοδος του νεογέννητου στο σπίτι να συνοδεύεται με ωραία δώρα προς το αδερφάκι (το μεγαλύτερο παιδί) υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι η μητέρα δεν θα μειώσει την φροντίδα και την στοργή της και οι επισκέπτες θα αναβάλλουν για αργότερα τα δώρα και τα κολακευτικά λόγια για το μωρό. γ) Ο πατέρας θα παίξει ενεργό ρόλο στην φροντίδα και στις βόλτες του μεγαλύτερου παιδιού. δ) Το νήπιο χρειάζεται να ασχολείται με την περιποίηση του μωρού , να παίζει μαζί του χωρίς άτυπα να λάβει και τον ρόλο ότι είναι ο κηδεμόνας του. ε) Σε καμιά περίπτωση δεν τιμωρείται το νήπιο για την ανεπιθύμητη συμπεριφορά του προς το μωρό και φυσικά δεν θα σταλεί την πρώτη φορά στο νηπιαγωγείο για να απαλλαγεί η μητέρα και το βρέφος από τις δυσάρεστες συνέπειες της ζήλειας του. -Οι συγκρούσεις. Εκτός από την ζήλεια η επαναλαμβανόμενη μειωτική για ένα παιδί σύγκριση μπορεί να δημιουργήσει μειονεξία με δυσάρεστα για την προσαρμογή του αποτελέσματα. - Οι διακρίσεις. Αρκετά σωστή ενέργεια είναι να αντιμετωπίζονται όλα τα αδέρφια ως μία ομάδα. Έτσι εξασφαλίζεται η σύμπνοια και η συνεργασία των αδελφών, μειώνεται σε απίστευτα χαμηλά επίπεδα η ζήλεια και η ηρεμία αρχίζει να κάνει την εμφάνιση της στο σπίτι. αποφεύγοντας όμως  χαρακτηρισμούς  όπως, «είδες ο αδερφός σου πως τα καταφέρνει;.....κάντο και εσύ» ή «η αδερφή σου είναι άγιο πλάσμα, εσύ πως μας βγήκες έτσι δεν μπορώ να καταλάβω!!» Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΎ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ / ΣΕΙΡΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣΤα πρωτότοκα, τα μεσαία, τα μικρότερα και τα μοναχοπαίδια αποκτούν ορισμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, εξαιτίας της θέσης τους στον οικογενειακό αστερισμό. Ο οικογενειακός αστερισμός αποτελεί στην ουσία την ψυχολογική θέση του παιδιού στην οικογένεια, ανάλογα με τη σειρά γέννησης. Κάθε οικογένεια είναι ξεχωριστή και η δυναμική της διαφέρει , οι ερμηνείες που έχουν δοθεί εδώ και χρόνια για την σειρά γέννησης του παιδιού προέρχεται από μελέτες και ερευνητικά δεδομένα, είναι ο κανόνας. Το σύστημα της κάθε οικογένειας λειτουργεί μεμωνομένα γ’αυτό και αρκετές φορές παρουσιάζονται διαφορετικά στοιχεία από δύο πρωτότοκα παιδιά. Κάποια κοινά όμως στοιχεία μπορεί κάποιος να βρει ανάλογα με την δική του οικογένεια και να του δώσουν ορισμένες απαντήσεις για τον ίδιο και από που προέρχεται. Όλα τα μέλη της οικογένειας ανάλογα με την ηλικιακή τους φάση θα αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα, αντιξοότητες. Κάθε παιδί πιστεύει ότι η θέση του στην οικογένεια είναι μειονεκτική, ενώ θεωρεί ότι ευνοημένος είναι ο άλλος/η. Το δεύτερο παιδί συνήθως θα αποκρούσει το μεγαλύτερο μπροστά στους γονείς και προσπαθώντας να τραβήξει την προσοχή τους κατηγορεί το μεγαλύτερο για το οτιδήποτε. Το μεσαίο παιδί συνήθως είναι εκείνο που εκφράζει (άδικα) παράπονα προς τους γονείς κυρίως για διάφορα αντικείμενα ή ρούχα, δηλαδή πράγματα που είχε χρησιμοποιήσει ο μεγαλύτερος αδερφός/ η του και τώρα τα χρησιμοποιεί ο ίδιος. Θεωρεί ότι δεν χρησιμοποιεί καινούργια πράγματα γιατί δεν το αγαπάνε ή δεν νοιάζονται γ’ αυτό. Το μικρότερο παιδί και ιδίως αν είναι αγόρι παραπονιέται ότι ο μεγαλύτερος αδελφός το περιπαίζει ή δεν του φέρεται όπως θα ήθελε. Από πολύ νωρίς το παιδί συνειδητοποιεί την θέση που έχει μέσα στην οικογένεια και τον ρόλο που καλείται να παίξει ο οποίος άλλοτε του ταιριάζει και άλλοτε όχι. Σύμφωνα με τον Άντλερ, υπάρχουν τέσσερις βασικές ψυχολογικές θέσεις στον οικογενειακό αστερισμό: ▪ Το μεγαλύτερο παιδί ▪ Το μεσαίο παιδί ▪ Το μικρότερο παιδί ▪ Το μοναχοπαίδι Το μεγαλύτερο παιδί Το πρωτότοκο αρχίζει τη ζωή του ως μοναχοπαίδι, με όλη τη προσοχή της οικογένειας στραμμένη επάνω του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, τα περισσότερα πρωτότοκα να έχουν μια έμφυτη αίσθηση αυτοπεποίθησης. Όμως, ο ερχομός του δεύτερου παιδιού εκθρονίζει το πρωτότοκο, το οποίο πρέπει πλέον να ανταγωνιστεί ένα άλλο παιδί για την προσοχή των γονέων. Συχνά, μάχεται για τη χαμένη θέση του με το να δείχνει συμμόρφωση στις επιθυμίες των γονιών του. Αναφέρεται ότι τα περισσότερα από τα παιδιά που δέχονται «ψυχολογικές υπηρεσίες» είναι πρωτότοκα. Σε μία οικογένεια με 2 αγόρια το μεγαλύτερο παιδί θεωρείται το «μοναχοπαίδι» τουλάχιστον για τα 2 πρώτα χρόνια. Είναι το επίκεντρο μέχρι να εμφανιστεί το δεύτερο παιδί, τότε όλα μεταβάλλονται. Εάν οι γονείς δεν γνωρίζουν πως να προετοιμάσουν το πρώτο παιδί για τον ερχομό του δεύτερου ασφαλώς θα αντιμετωπίζουν προβλήματα. Κάνει λοιπόν την εμφάνιση της η ζήλεια και το πρώτο παιδί προσπαθεί να διεκδικήσει την αρχική γονική προς αυτό συμπεριφορά.. Συνήθως τα πρωτότοκα έχουν προβλήματα όσον αφορά την μάθηση. Τα ίδια πιστεύουν ότι είναι ανίκανα να προοδεύσουν, χαρακτηρίζονται ως τεμπέλικα και προσπαθούν πολύ ώστε να καταφέρουν  μα κερδίσουν την προσοχή των άλλων. Άλλα γνωρίσματα των πρωτότοκων είναι η αποφασιστικότητα και το γεγονός ότι είναι πρόθυμα να βοηθήσουν τους μεγαλύτερους αποφεύγοντας έτσι τη δημιουργία προβλημάτων. Επιπλέον, επειδή πολλές φορές τους ανατίθεται η φροντίδα των μικρότερων αδελφών τους μέσα στο σπίτι, γίνονται συχνά υπεύθυνα και αναπτύσσουν ηγετικές ικανότητες. Το μεσαίο παιδίΤο δεύτερο παιδί δεν έχει ούτε τα δικαιώματα του πρώτου, ούτε τα προνόμια του μικρότερου. Πρέπει υποχρεωτικά να μοιραστεί την προσοχή των γονέων, ενώ δεν παίρνει την ιδιαίτερη φροντίδα που έχει συνήθως το μικρότερο. Ως ενήλικας γίνεται έντονα αυτόνομο πλάσμα, ξεχωρίζει κατά πολύ από τον μεγαλύτερο και από τον μικρότερο, ζει μία ζωή ήρεμη και κυρίως «μακριά» από την σκοπιά της οικογένειας του. Το παιδί μπορεί να σκεφτεί «…κανένας δεν με καταλαβαίνει» ή «…πάντα κρίνουν το μικρότερο λιγότερο αυστηρά από μένα.» Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να είναι πιο δύσκολο για το μεσαίο παιδί να βρει τη θέση του σε σχέση με το μεγαλύτερο ή το μικρότερο. Χρειάζεται να γίνει ευρηματικό στο πως θα κερδίσει την προσοχή των γονιών του. Βέβαια, ένα πλεονέκτημα που έχουν τα μεσαία παιδιά είναι ότι οι γονείς είναι περισσότερο χαλαροί σε θέματα διαπαιδαγώγησης, καθώς έχουν ήδη εμπειρία από το πρώτο παιδί. Από τις συνθήκες αυτές, πηγάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά όπως είναι η προσαρμοστικότητα και  ευελιξία. Επίσης, το γεγονός ότι είναι ανάμεσα σε δύο άλλα παιδιά, τα καθιστά ιδιαίτερα ικανά στις διαπραγματεύσεις, βλέποντας και τις δυο πλευρές ενός ζητήματος. Το μικρότερο παιδί Το τελευταίο-μικρότερο παιδί είναι εκείνο που γίνεται το επίκεντρο της προσοχής, το πιο παιχνιδιάρικο και πονηρό, γίνεται άξιο και ισχυρό άτομο. Το τελευταίο παιδί είναι και το πιο παραχαϊδευμένο. Μεγαλώνει διαφορετικά από τα υπόλοιπα αδέρφια, νιώθει ανεξάρτητο και χωρίς την  «απειλή» ότι μετά από αυτό θα υπάρξει και άλλο παιδί. Για να προοδεύσει στην ζωή του θα πρέπει να νιώθει ευδιάθετο και γενικά η ψυχολογία του να είναι θετική. Διαφορετικά η διάθεση του πέφτει, απογοητεύεται, χρειάζεται συνεχώς επιβεβαίωση και ενίσχυση. Το παραχαϊδευμένο παιδί που είναι ζωηρό επιθυμεί να είναι το κέντρο της προσοχής σε δύσκολες καταστάσεις και αντιξοότητες. Κατά την διάρκεια της εφηβείας εκδηλώνονται αρκετά προβλήματα που υπήρχαν σε λανθάνουσα μορφή σε προηγούμενες φάσεις. Στην ηλικία αυτή το παιδί προσπαθεί να αποδείξει ότι δεν είναι πια παιδί αλλά μεγάλος. Επίσης, του είναι πολύ δύσκολο να δεχθεί την ήττα και ότι κάποιος άλλος θα το ξεπεράσει. Όταν οι γονείς παραχαϊδεύουν το παιδί τους τότε εκείνο αρχίζει να εκδηλώνει αρνητική διάθεση. Το μικρότερο παιδί  έχει πάντα κάποιον μπροστά του και μπορεί να αισθάνεται μειονεκτικά, καθώς πιστεύει ότι οι άλλοι είναι μεγαλύτεροι και πιο ικανοί. Μια σκέψη του μπορεί να είναι «…κανένας δε με παίρνει στα σοβαρά.»  Μπορεί να παραμείνει το μωρό της οικογένειας, να περιμένει από τους άλλους να πάρουν την ευθύνη του και να επιδιώκει να το υπηρετούν. Ανταγωνίζεται το πρώτο παιδί και προσπαθεί να το ξεπεράσει σε τομείς που το πρώτο αποτυγχάνει. Ποτέ του δεν εκθρονίζεται, μερικά συνήθη χαρακτηριστικά είναι το χιούμορ, η επιμονή, η εξαρτητικότητα, η επαναστατικότητα και οι χαμηλές προσδοκίες από τον εαυτό του. Βαϊτσου ΔήμητραΣύμβουλος Ψυχικής Υγείας - Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία Επικοινωνία: 2231-300886 & 6942817404

Διαβάστε περισσότερα >>>

Η τιμωρία ως μέσο διαπαιδαγώγησης

Συνοπτική αναφορά για τα είδη της τιμωρίας και την αποτελεσματικότητα αυτών.

του Ψυχολόγου Ευάγγελου Καναβιτσά

90% των Ελλήνων αναφέρουν πως τιμωρούν τα παιδιά τους και 60% αναφέρουν πως επιβάλλουν και σωματικές και ψυχολογικές ποινές στα παιδιά τους (Κρασανάκης, 1992).
Η τιμωρία είναι
"η ποινή που επιβάλλεται για κάποια αξιόποινη πράξη." (Παγουλάτος)
"ένα είδος προστίμου το οποίο επιβάλλεται σε κάποιο πρόσωπο για την ανάρμοστη συμπεριφορά του ή για την παράβαση ορισμένων κανόνων, τους οποίους οφείλει να τηρεί." (Κρασανάκης)
"κάθε δυσάρεστο γεγονός
που επισυμβαίνει αμέσως μετά την εκτέλεση μιας πράξης κι έχει σα συνέπεια
την αποδυνάμωση της πράξης αυτής." (Leslie).

Αποτελέσματικότητα της Τιμωρίας Αν εφαρμοστεί με σύνεση, μπορεί να αποτελέσει λύση τελευταίας ανάγκης, μόνο σαν κατασταλτικό, πυροσβεστικό μέσο, κι αυτό γιατί;
Η τιμωρία δεν μαθαίνει στο παιδί τι να κάνει και πώς να το κάνει. Συνεπώς, δεν έχει μορφωτική αξία και κανένας κακός χαρακτήρας δεν έγινε καλός μόνο με την τιμωρία.
Αντίθετα, η ενίσχυση των θετικών συμπεριφορών του παιδιού, σε συνδυασμό με ήπιες τιμωρίες, όταν είναι απαραίτητες, αποτελεί ισχυρό μέσο σφυρηλάτησης του χαρακτήρα του παιδιού.

Είδη Τιμωρίας και η επικινδυνότητά τουςΣωματική τιμωρία. Ιδιαίτερα επικίνδυνη στο να δημιουργήσει άβουλα, φοβισμένα και επιθετικά παιδιά. Ωστόσο, άλλο η συστηματική σωματική τιμωρία κι άλλο η απώθηση, η σωματική καθοδήγηση του παιδιού στο χώρο.
Τεχνική του διαλείμματος. Απομάκρυνση του παιδιού μέχρι να ηρεμίσει και να συμμορφωθεί. Σχετικά ακίνδυνη, αν το παιδί αποφασίζει πότε θα επιστρέψει κι αν του κάνουμε σαφές πως δεν αποδοκιμάζουμε το ίδιο αλλά τη συμπεριφορά του.
Απειλές για φαντάσματα, δράκους κτλ. Μπορούν να αποτελέσουν εκλυτικά αίτια φοβιών και άλλων αγχωδών διαταραχών στα παιδιά και τα κάνουν να νιώθουν απροστάτευτα.
Απαγόρευση πρόσβασης σε παιχνίδια, τηλεόραση κ.τ.λ. Σχετικά ακίνδυνη τακτική αρκεί τα αντικείμενα των οποίων την πρόσβαση απαγορεύουμε στο παιδί δεν αποτελούν σύμβολα της αγάπης μας για αυτό.
Ανάθεση αντιγραφής ή αποστήθισης κειμένων. Δίνουν το μήνυμα στα παιδιά πως μάθηση=αγγαρεία.

Σε κάθε περίπτωση το παιδί πρέπει να νιώθει ότι το σεβόμαστε, ότι τιμωρούμε τη συμπεριφορά του κι όχι την προσωπικότητά του, ότι η τιμωρία είναι η φυσική συνέπεια της πράξης του κι όχι η εκδήλωση της απόρριψής του από μας. Τέλος, όσο περισσότερο ενισχύουμε το παιδί με επαίνους και πράξεις για τις θετικές του συμπεριφορές τόσο λιγότερο θα χρειαστεί να το τιμωρούμε για τις αρνητικές του.

Ευάγγελος Καναβιτσάς
Ψυχολόγος, Ms in applied psychology, cert. in counselling.
URL: www.eatingdisorders.gr

Διαβάστε περισσότερα >>>

Τι να κάνω για να διαβάζει το παιδί μου;

Μια από τις πιο συχνές αιτίες διένεξης ανάμεσα σε γονείς και παιδιά είναι το διάβασμα για την επόμενη μέρα. Υπάρχουν βέβαια και παιδιά που μελετούν πρόθυμα τα μαθήματά τους, οπότε σ’ αυτή την περίπτωση τα πράγματα είναι αρκετά εύκολα για τους γονείς.

Τι γίνεται όμως όταν το αγγελούδι μας αρνείται πεισματικά να συνεργαστεί και νοιώθουμε την υπομονή μας να εξαντλείται μη ξέροντας τι άλλο να δοκιμάσουμε;
Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πολλά που μπορεί να κάνει ένας γονιός για να βοηθήσει το παιδί του να γίνει πιο υπεύθυνο και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις σχολικές του υποχρεώσεις.
Επειδή όμως «η αρχή είναι το ήμισυ του παντός» είναι σημαντικό να κάνουμε μια καλή αρχή απ’ την πρώτη δημοτικού. Ωστόσο, ακόμη κι αν αυτό δεν έχει συμβεί, ποτέ δεν είναι πολύ αργά.
Το πρώτο πράγμα που μπορούν να κάνουν οι γονείς είναι να μάθουν στα παιδιά τους πώς να οργανώνουν το διάβασμά τους. Οργάνωση όμως δεν σημαίνει μόνο πίνακες με χρονοδιαγράμματα. Όλη η οικογένεια χρειάζεται να μπει σ’ ένα σχετικό πρόγραμμα. Να υπάρχει, για παράδειγμα, συγκεκριμένη ώρα φαγητού και τα υπόλοιπα μέλη να σέβονται τις ώρες που το παιδί διαβάζει αφήνοντάς το ανενόχλητο. Για να το επιτύχουμε αυτό χρειάζεται να ορίσουμε έναν σταθερό χώρο διαβάσματος.

Το δωμάτιο του παιδιού και συγκεκριμένα το γραφείο του είναι ο ιδανικός χώρος για τον σκοπό αυτό, καθώς εκεί μπορεί να απλώσει όλα τα βιβλία και τις σημειώσεις του και να κλείσει την πόρτα του περιορίζοντας έτσι τα ερεθίσματα που του αποσπούν την προσοχή. Αν πάλι παρατηρήσουμε ότι η προσοχή του διασπάται εύκολα, καλό είναι να τοποθετήσουμε το γραφείο του μακριά από το παράθυρο.
Πέρα όμως από τον χώρο, εξίσου σημαντικός είναι και ο χρόνος του διαβάσματος.
Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να ζητάμε από ένα παιδί να ξεκινάει το διάβασμά του αμέσως μετά το μεσημεριανό φαγητό, πολύ αργά το βράδυ όταν είναι ήδη πολύ κουρασμένο ή την ώρα που προβάλλεται η αγαπημένη του εκπομπή στην τηλεόραση.
Γι’ αυτό λοιπόν, θα πρέπει από πριν να έχουμε συζητήσει μαζί του και να έχουμε συμφωνήσει σε μια σταθερή ώρα που όλοι θεωρούμε κατάλληλη για να ξεκινά το διάβασμά του. Σε ότι αφορά τώρα τη διάρκεια, η πολύωρη μελέτη δεν είναι απαραίτητα και πιο αποδοτική, καθώς δεν εξασφαλίζει τη συγκέντρωση.

Ο βαθμός συγκέντρωσης ενισχύεται με συχνά και σύντομα διαλείμματα. Επίσης είναι σημαντικό, αμέσως μόλις το παιδί ολοκληρώνει το διάβασμά του, να ακολουθεί μια επιβράβευση (π.χ. να του επιτρέψουμε να παίξει με τους φίλους του ή με το αγαπημένο του παιχνίδι). Στην περίπτωση πάντως που περιμένει την τελευταία στιγμή για να κάνει τα μαθήματά του, καλό είναι να παραμείνουμε αμέτοχοι.
Παράλληλα, μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά μας και κάποιες τεχνικές διαβάσματος, όπως π.χ. να μελετούν τα πιο δύσκολα ή βαρετά μαθήματα στην αρχή που είναι πιο ξεκούραστα, να αποφεύγουν την «παπαγαλία» και να κάνουν ανακεφαλαίωση. Μπορούμε να τους δείξουμε πώς να υπογραμμίζουν τα κύρια σημεία ενός κειμένου, να εντοπίζουν τις «λέξεις - κλειδιά» ή να γράφουν έναν δικό τους τίτλο δίπλα σε κάθε παράγραφο, ώστε να ενισχύουν έτσι την οπτική τους μνήμη και να συγκρατούν ευκολότερα τις πληροφορίες.
Συγχρόνως όμως, είναι αναγκαίο οι γονείς να καταλάβουν ότι τα παιδιά θα πρέπει προοδευτικά να μάθουν να οργανώνουν μόνα τους το διάβασμά τους, να είναι δηλαδή αυτόνομα. Δεν «διαβάζουμε» όλοι μαζί τα μαθήματα της επόμενης ημέρας! Θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι το διάβασμα είναι ευθύνη του ίδιου του παιδιού, γιατί έτσι ενισχύουμε την αίσθηση της υπευθυνότητάς του.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι το αφήνουμε στη μοίρα του, αλλά ότι παρεμβαίνουμε μόνο όπου αυτό χρειάζεται, ανάλογα πάντα με την ηλικία του. Για παράδειγμα, βοηθούμε περισσότερο στην πρώτη δημοτικού, αλλά δεν στεκόμαστε με τον ίδιο τρόπο κοντά του στην τετάρτη δημοτικού, όπου περιμένουμε να είναι πιο αυτόνομο.
Στην περίπτωση τώρα που το παιδί αρνείται επίμονα να διαβάσει, μπορούμε να το αφήσουμε μια φορά να πάει αδιάβαστο, ώστε να έρθει αντιμέτωπο με τις συνέπειες της αμέλειάς του. Μια τέτοια ενέργεια βέβαια προϋποθέτει ότι θα ενημερώσουμε τον δάσκαλο, εξηγώντας του τι κάναμε και γιατί. Γενικότερα άλλωστε, η καλή σχέση και η συνεργασία με τον δάσκαλο είναι πολύ σημαντική για την πρόοδο του παιδιού μας.
Το πιο σημαντικό απ’ όλα όμως είναι η στάση των ίδιων των γονιών απέναντι στο διάβασμα. Αντί να βλέπουμε τηλεόραση την ώρα που ζητάμε απ’ το παιδί μας να διαβάσει, ας την κλείσουμε κι ας διαβάσουμε κι εμείς κάτι, ένα λογοτεχνικό, μια εφημερίδα ή ένα περιοδικό.
Μπορούμε να του μάθουμε να αγαπά το διάβασμα αγοράζοντας του από μικρή ηλικία παραμύθια ή λογοτεχνικά βιβλία, ώστε να συνδυάσει το διάβασμα με κάτι ευχάριστο. Το βιβλία αυτά όμως θα πρέπει να τα επιλέγει το ίδιο το παιδί με βάση τα δικά του ενδιαφέροντα. Μια καλή ιδέα θα ήταν να επισκεφτούμε μαζί ένα βιβλιοπωλείο ή μια έκθεση βιβλίου, όπου θα μπορεί να επιλέξει κάτι που του αρέσει.
Παράλληλα, ας προσπαθήσουμε να κάνουμε το διάβασμα για το σχολείο όσο γίνεται πιο διασκεδαστικό. Δεν σκίζουμε σελίδες και δεν σβήνουμε με μανία, επειδή το παιδί έκανε κάποιο λάθος ή επειδή δεν μας άρεσαν τα γράμματά του!
Ο στόχος είναι να αγαπήσει το διάβασμα, γι’ αυτό μπορούμε να του διδάξουμε μαθηματικά χρησιμοποιώντας τουβλάκια ή όσπρια, να παροτρύνουμε ένα μικρότερο παιδί να ζωγραφίσει κάτι με βάση αυτό που διάβασε στην ιστορία ή ένα μεγαλύτερο να δοκιμάσει μαζί μας ένα πείραμα που έμαθε στη φυσική ή στη χημεία. Τα παιδιά χρειάζεται να καταλαβαίνουν τη χρησιμότητα όσων διαβάζουν και μπορούμε να τα βοηθήσουμε σ’ αυτό, δίνοντας τους απτά παραδείγματα από την καθημερινή ζωή για το πώς να χρησιμοποιούν όσα μαθαίνουν.
Επιπλέον, είναι σημαντικό οι γονείς να μην μεταφέρουν το δικό τους άγχος για το σχολείο στα παιδιά και να μην έχουν υπερβολικά υψηλές προσδοκίες. Καλός μαθητής δεν είναι μόνο ο πρώτος. Δεν μπορούμε και δεν χρειάζεται να είμαστε όλοι πρώτοι ή τέλειοι. Τα «κηρύγματα», οι αρνητικοί χαρακτηρισμοί και οι συγκρίσεις με τα άλλα παιδιά ή τα αδέρφια δεν βοηθούν.
Χρειάζεται να επιβραβεύουμε την προσπάθεια άσχετα από τους βαθμούς, γιατί έτσι ενισχύουμε την αυτοεκτίμηση του παιδιού μας που είναι καθοριστικής σημασίας για την πρόοδό του, όχι μόνο στο σχολείο αλλά και στη ζωή του γενικότερα. Πρέπει επίσης να καταλάβουμε ότι στην καθημερινότητα των παιδιών είναι αναγκαία η ύπαρξη ελεύθερου χρόνου για παιχνίδι ή χασομέρι, στοιχεία απαραίτητα για την υγιή ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη και να μην τα υπερφορτώνουμε με δραστηριότητες. Πάνω απ’ όλα έχουν ανάγκη να είναι παιδιά.
Ας απομακρυνθούμε από τον μύθο που λέει ότι όσο πιο καλούς βαθμούς παίρνεις τόσο πιο επιτυχημένος γίνεσαι και ας αναρωτηθούμε: Θέλoυμε μια καταρρακωμένη προσωπικότητα με καλούς βαθμούς ή μια υγιή προσωπικότητα με μέτριους ή ακόμη και κακούς βαθμούς; Άλλωστε το να μην είναι κανείς καλός μαθητής δεν σημαίνει ότι δεν θα γίνει και χρήσιμος ή ευτυχισμένος άνθρωπος.

Ειρήνη Κορδερά
Παιδοψυχολόγος (MSc) / Ψυχολόγος Υγείας(MSc)
Γραφείο: Ιερισσός Χαλκιδικής, Αγίου Νικολάου 13.
Πολύγυρος Χαλκιδικής, Καραμανλή 7.
Τηλ.: 6978.183.245

Διαβάστε περισσότερα >>>

Υπερκινητικά παιδιά.

Τα υπερκινητικά παιδιά συχνά αποτελούν το βάσανο των γονιών των εκπαιδευτικών και των συμμαθητών τους. Αν και μπορεί να είναι αξιαγάπητα φαίνεται σα να μη μπορούν να σταθούν ήσυχα ούτε λεπτό και διαρκώς αναστατώνουν τους γύρω τους. Τις τελευταίες δεκαετίες αυτή η συμπεριφορά προσέλκυσε το ενδιαφέρον
των ειδικών της ψυχικής υγείας οι οποίοι στοιχειοθέτησαν τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠ) ή Υπερκινητικό Σύνδρομο κατά τον παλιότερο ορισμό.

Περιγραφή, Ταξινόμηση, Επιδημιολογία και Πρόγνωση
Η υπερκινητικότητα είναι μια μπερδεμένη έννοια γιατί αναφέρεται τόσο σε μια διαγνωστική κατηγορία όσο και σε χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς. Παιδιά που «υπεραντιδρούν» έχουν «μικρό εύρος προσοχής» συχνά χαρακτηρίζονται «υπερκινητικά» αν και μπορεί να μην έχουν τα υπόλοιπα συμπτώματα για να θεωρηθούν πως έχουν Υπερκινητικό Σύνδρομο ή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής. Το αν ένα παιδί είναι απλός πολύ δραστήριο ή έχει υπερκινητικό σύνδρομο είναι δύσκολο να καθοριστεί.

Υπάρχουν τρία είδη Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής:

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠ), πρωταρχικά υπερκινητικού-παρορμητικού τύπου:
Χαρακτηρίζεται από συμπεριφορές όπως η αυξημένη κινητική δραστηριότητα, μειωμένο εύρος προσοχής, συχνή διάσπαση προσοχής, παρορμητικότητα και απουσία αυτοελέγχου.

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠ), πρωταρχικά τύπου μειωμένης προσοχής:
Χαρακτηρίζεται από προβλήματα όπως είναι η διάσπαση, η δυσκολία διατήρησης της προσοχής, δυσκολία συγκράτησης λεπτομερειών, και δυσκολία στην ολοκλήρωση έργων. Τα παιδιά με προβλήματα ελλειμματικής προσοχής έχουν λιγότερο κακή συμπεριφορά, και είναι λιγότερο παρορμητικά σε σχέση με τα παιδιά που έχουν Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής υπερκινητικού-παρορμητικού τύπου. Αντίθετα συχνότερα περιγράφονται ως ντροπαλά, αφηρημένα και αγχώδη.

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠ) μικτού τύπου:
Είναι η πιο συχνή μορφή ΔΕΠ. Σε αυτή την κατηγορία συνυπάρχουν τα χαρακτηριστικά του υπερκινητικού τύπου με τον τύπο την μειωμένης προσοχής.
Ένας παράγοντας που μπερδεύει στην Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής (ΔΕΠ) είναι η ασυνέπειά τους. Η μειωμένη προσοχή και η αυξημένη κινητική δραστηριότητα δεν είναι απαραίτητα πάντα παρόντα ούτε παρουσιάζονται σε όλες τις περιστάσεις. Σε μια έρευνα, αγόρια με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής έδειξαν μεγαλύτερη κινητική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης μαθημάτων αλλά είχαν φυσιολογικά επίπεδα κινητικότητας κατά τη διάρκεια του φαγητού, της ξεκούρασης,και του παιχνιδιού. Για να δοθεί η διάγνωση της ΔΕΠ ένα παιδί θα πρέπει να παρουσιάζει τα σχετικά συμπτώματα σε τουλάχιστον δύο περιστάσεις (π.χ. και στο σπίτι και στο σχολείο). Κάποιοι ερευνητές πιστεύουν πως η «κακή» (καταστροφική) υπερκινητικότητα (που εκδηλώνεται σε διαφορετικές περιστάσεις) είναι η πιο χαρακτηριστική, η πιο γνήσια μορφή ΔΕΠ.

Η ΔΕΠ είναι σχετικά συχνή. Υπολογισμοί ανεβάζουν την συχνότητά της από 5% έως 20% και τα αγόρια έχουν τέσσερις φορές πιο πολλές πιθανότητες σε σχέση με τα κορίτσια να διαγνωστούν έτσι. Οι διαφορετικοί υπολογισμοί για τη συχνότητα της διαταραχής δείχνουν την δυσκολία στη διάγνωσή της. Τα παιδιά με ΔΕΠ συνεχίζουν να έχουν προβλήματα με παρορμητικότητα, οικογενειακές συγκρούσεις, και διάσπαση προσοχής κατά την εφηβεία. Αντίθετα, βελτίωση επέρχεται κατά τις ηλικίες δεκαέξι έως και εικοσιένα. Αυτοί με τις λιγότερες πιθανότητες βελτίωσης είναι όσοι έχουν και μια άλλη διαταραχή ταυτόχρονα.

Η πρόγνωση για τα παιδιά που έχουν μόνο προβλήματα διάσπασης της προσοχής είναι καλύτερη. Περίπου 40% από αυτά παρουσιάζουν προβλήματα προσοχής σε κάποια φάση της ζωής τους αλλά μόνο στο 5% των περιπτώσεων αυτά τα προβλήματα επιμένουν.

Η ΔΕΠ συνδέεται με πολλά μαθησιακά και συμπεριφορικά προβλήματα. Τα παιδιά με αυτή τη διαταραχή έχουν πιο πολλές πιθανότητες να παρακολουθήσουν ειδικές τάξεις, να διακόψουν τη σχολική φοίτηση, να γίνουν παραβάτες και να έχουν προβλήματα με ο νόμο. Τα αγόρια με υπερκινητικότητα έχουν λιγότερα προβλήματα σε δομημένα περιβάλλοντα όπου μπορούν και αυτορυθμίζονται. Έχουν πιο πολλές δυσκολίες σε λιγότερο δομημένες καταστάσεις ή σε δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση της προσοχής. Επειδή συχνά παρουσιάζουν απορριπτικές και κατακριτικές συμπεριφορές έχουν πρόβλημα στις κοινωνικές και προσωπικές τους σχέσεις.

Πολλά συμπεράσματα μπορούν να συναχθούν από όσα αναφέραμε μέχρι στιγμής.

1. Στις περισσότερες περιπτώσεις η ΔΕΠ φαίνεται να επιμένει μέχρι την εφηβεία αλλά οπωσδήποτε με βελτιώσεις. Κατά τα τελευταία χρόνια της εφηβείας τα περισσότερα άτομα απαλλάσσονται από τα πιο πολλά συμπτώματα της ΔΕΠ.

2. Η πρόγνωση φαίνεται να εξαρτάται από την παρουσία ή την απουσία άλλων αντικοινωνικών συμπεριφορών.Αν η ΔΕΠ συνοδεύεται από Διαταραχή Διαγωγής , Διαταραχή Εναντιωματικής Συμπεριφοράς, τα προβλήματα προσαρμογής είναι πιο έντονα κατά την ενηλικίωση.

3. Tα συμπτώματα της ΔΕΠ φαίνεται να έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο στην απόδοση στο σχολείο και στις διαπροσωπικές σχέσεις.

4. H πρόγνωση της ΔΕΠ είναι σχετικά αισιόδοξη.

Η διαφοροδιάγνωση της ΔΕΠ πρέπει να γίνει από καταστάσεις ή νοσήματα όπως η δυσκοιλιότητα και ο υπερθυρεοειδισμός από τραυματισμούς, από λοιμώξεις ή δηλητηρίαση με μόλυβδο που μπορεί να προκαλέσουν νευρολογικές καταστάσεις με διαταραχές συμπεριφοράς. Επίσης η διαφοροδιάγνωση πρέπει να γίνει από άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις όπως Μείζον Καταθλιπτικό ή Μανιακό Επεισόδιο, από άγχος, από κακοποίηση ή παραμέληση από την οικογένεια και αυταρχική συμπεριφορά της οικογενείας.

2. Αιτιολογία
Πολλοί ερευνητές πιστεύουν πως τα συμπτώματα της υπερκινητικότητας, της μειωμένης προσοχής και της είναι ενδεικτικά της λειτουργίας του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Πολλές καταστάσεις ου πιστεύεται πως προκαλούν νευρολογικά ελλείμματα όπως είναι η δηλητηρίαση από μόλυβδο και ο αλκοολισμός κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχουν θεωρηθεί υπεύθυνες για την ΔΕΠ. Ωστόσο η έρευνα μας έδωσε συγκρουόμενα ευρήματα σχετικά με την υπευθυνότητα βλαβών στον εγκέφαλο για την ανάπτυξη της ΔΕΠ. Εν μέρει, ο λόγος για αυτά τα συγκρουόμενα ευρήματα είναι το γεγονός πως η ΔΕΠ εμφανίζεται να έχει πολλούς διαφορετικούς τύπους. Μόνο αυτοί που έχουν συνεχή υπερκινητικότητα φαίνεται να έχουν νευρολογικά ελλείμματα.

Κάποιοι ερευνητές πιστεύουν πως συγκεκριμένες τροφές ή συμπληρώματα τροφών προκαλούν βιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο ή σε άλλα μέρη του σώματος με αποτέλεσμα υπερκινητικές συμπεριφορές. Περίπου 45% των γιατρών συνιστούν δίαιτες φτωχές σε ζάχαρη για παιδιά με ΔΕΠ. Πολλοί γονείς έχουν δοκιμάσει αυτές τις δίαιτες στα παιδιά και πολλοί ισχυρίζονται πως η συμπεριφορά των παιδιών τους έχει βελτιωθεί. Αλλά οι γονικές προσδοκίες, η αλλαγή της στάσης τους και η αλλαγή στη δίαιτα των παιδιών τους μπορεί να έχει σαν έμμεσο αποτέλεσμα την αλλαγή της συμπεριφοράς των παιδιών. Δηλαδή, μπορεί η συμπεριφορά των παιδιών να άλλαξε γιατί οι γονείς ευαισθητοποιήθηκαν για το πρόβλημα κι όχι γιατί άλλαξε η δίαιτα των παιδιών. Συνολικά, οι έρευνες γύρω από τις τροφές και την υπερκινητικότητα υπέδειξαν πως η αφαίρεση των συμπληρωμάτων τροφής και συγκεκριμένων χημικών από τις δίαιτες, έχει μικρή έως μηδενική απόκριση στην υπερκινητικότητα.

Γενετικοί παράγοντες έχουν επίσης συσχετισθεί με την ΔΕΠ, αν και δεν είναι σαφές αν γενετικοί ή περιβαλλοντικοί παράγοντες ή ο συνδυασμός τους ευθύνεται για τη διαταραχή αυτή. Συγγενείς πρώτου και δευτέρου βαθμού ατόμων που πάσχουν από ΔΕΠ έχουν πιο πολλές πιθανότητες να έχουν την ίδια διαταραχή σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Ωστόσο είναι πολύ νωρίς και οι έρευνες πολύ λίγες για τη διατύπωση σίγουρων συμπερασμάτων.

3. Θεραπεία
Τα περισσότερα παιδιά στο εξωτερικό με ΔΕΠ έχουν αντιμετωπιστεί με φαρμακοθεραπεία, ενώ στην Ελλάδα η συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων δεν έχουν τύχει καμιάς θεραπευτικής αντιμετώπισης. Τα διεγερτικά φαρμακευτικά σκευάσματα αυξάνουν το εύρος προσοχής και βελτιώνουν την απόδοση στο σχολείο. Περίπου 70% παιδιών με ΔΕΠ αντιδρούν θετικά στην φαρμακοθεραπεία με διεγερτικά ενώ το 30% δεν ανταποκρίνονται καθόλου ή και χειροτερεύουν από την φαρμακοθεραπεία. Τα φάρμακα φαίνεται να θεραπεύουν τα συμπτώματα της ΔΕΠ κι όχι τα αίτια, συνεπώς η φαρμακοθεραπεία από μόνη της δεν έχει μακροχρόνια θεραπευτικά αποτελέσματα. Οι αλλαγές τείνουν να είναι βραχυχρόνιες ή να επιμένουν μόνο όσο κρατάει η φαρμακοθεραπεία. Επίσης τα φάρμακα βρέθηκε να μειώνουν την κοινωνικότητα αγοριών με ΔΕΠ χωρίς να μειώνει τις αντικοινωνικές τους συμπεριφορές. Συνεπώς η φαρμακοθεραπεία από μόνη της φαίνεται να είναι επιβλαβής γιατί δεν κάνει τίποτα για τα κοινωνικά, μαθησιακά και διαπροσωπικά προβλήματα των παιδιών με ΔΕΠ. Κάποιες έρευνες που συγκρίνουν την φαρμακοθεραπεία με τη θεραπεία της συμπεριφοράς βρήκαν πως η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση είναι ο συνδυασμός αυτών των δύο θεραπειών. Κάποιοι άλλοι πιστεύουν πως για τη θεραπεία των παιδιών με ΔΕΠ περισσότερη προσοχή πρέπει να δοθεί στην οικογένειά τους, στις σχέσεις που υπάρχουν σε αυτή και στα κακά παραδείγματα που μπορεί να δίνουν.

Ευάγγελος Καναβιτσάς
Ψυχολόγος, Ms in applied psychology, cert. in counselling.
URL: www.eatingdisorders.gr

Διαβάστε περισσότερα >>>